پژوهشگران به ارتباطی میان سطوح غیرعادی ویتامین B12 و برخی سرطانها دست یافتهاند، اما هنوز مشخص نیست که آیا B12 عامل سرطان است یا پیامد این بیماری.
ویتامین B12، که با نام کوبالامین نیز شناخته میشود، برای عملکرد صحیح بدن ضروری است. با این حال، تحقیقات متعدد نشان دادهاند که ارتباط آن با سرطان پیچیدهتر از تصورات قبلی است. این ویتامین در ساخت DNA، حفظ غلاف میلین محافظ اعصاب و تولید گلبولهای قرمز نقش دارد و در فرآیندهای متابولیسم چربیها و اسیدهای آمینه نیز اهمیت دارد.
ویتامین B12 عمدتاً در غذاهای حیوانی مانند گوشت، ماهی، تخممرغ و لبنیات یافت میشود. اگرچه برخی محصولات گیاهی با B12 غنی میشوند، اما منابع طبیعی گیاهی قابلاعتمادی برای این ویتامین وجود ندارد. به همین دلیل، افرادی که رژیم غذایی کاملاً گیاهی دارند، در صورت عدم مصرف غذاهای غنیشده یا مکملها، بیشتر در معرض کمبود B12 قرار میگیرند. اختلال در جذب مواد مغذی نیز میتواند خطر کمبود این ویتامین را افزایش دهد.
نقش حیاتی B12 در ساخت و ترمیم DNA، سالهاست که پژوهشگران را به بررسی ارتباط احتمالی آن با سرطان سوق داده است. فرضیه اولیه این بود که کمبود شدید B12 میتواند فرآیند تکثیر و ترمیم DNA را مختل کرده و به ناپایداری ژنتیکی و در نهایت، افزایش خطر ابتلا به سرطان منجر شود.
اما برخی تحقیقات به نتایج متفاوتی رسیدند. در چندین مطالعه، سطح غیرعادی بالای B12 در خون افراد مبتلا به سرطانهای ریه، پستان، مری و روده بزرگ مشاهده شد. این یافته پرسش مهمی را مطرح میکند: آیا سطح بالای B12 خطر سرطان را افزایش میدهد یا سرطان باعث بالا رفتن سطح B12 در بدن میشود؟ پاسخ این پرسش هنوز مشخص نیست.
یکی از بزرگترین مشکلات پژوهشهای قبلی این است که بالا بودن سطح B12 در خون لزوماً به معنای مصرف زیاد این ویتامین نیست. سطح خونی B12 علاوه بر رژیم غذایی، به نحوه جذب، ذخیره و مصرف آن در بدن نیز بستگی دارد. بنابراین، اگر سطح B12 در فردی مبتلا به سرطان بالا باشد، نمیتوان نتیجه گرفت که مصرف زیاد B12 باعث سرطان شده است؛ ممکن است خود بیماری سطح این ویتامین را تغییر داده باشد.
بالا بودن سطح B12 در خون لزوماً به معنای مصرف زیاد یا عامل ایجاد سرطان نیست.
کبد نیز بخش زیادی از ویتامین B12 بدن را ذخیره میکند. برخی سرطانها، بهویژه سرطان کبد و تومورهای تهاجمی، میتوانند نحوه ذخیره و جابهجایی این ویتامین در بدن را تغییر دهند. از سوی دیگر، برخی تومورها با تولید بیشتر پروتئینهای انتقالدهنده B12، مقدار این ویتامین را در خون افزایش میدهند. بنابراین، بالا بودن B12 در آزمایش خون، به این معنا نیست که ویتامین باعث ایجاد سرطان شده است.
پژوهشی در سال ۲۰۲۶ روی بیش از ۳۷ هزار بیمار مبتلا به سرطان روده بزرگ نشان داد افرادی که سطح B12 خونشان بیش از هزار پیکوگرم در میلیلیتر بود، بقای کوتاهتری داشتند و همچنین، بیشتر با متاستاز و مراحل پیشرفته سرطان مواجه بودند. با این حال، این مطالعه تنها وجود یک ارتباط را نشان میدهد و ثابت نمیکند که افزایش B12 باعث پیشرفت سرطان میشود. پژوهشگران معتقدند سطح بالای B12 ممکن است بیشتر نشانهای از شدت بیماری باشد.
مطالعهای مروری در سال ۲۰۲۲ نیز نشان داد شواهد کافی برای اینکه سطح بالای B12 در خون، مصرف زیاد این ویتامین یا مصرف دوزهای بالای مکملهای B12 مستقیماً باعث سرطان شود، وجود ندارد. مرور دیگری در سال ۲۰۲۴ هم به نتیجه مشابهی رسید و اعلام کرد هنوز مشخص نیست بالا بودن B12 در افراد مبتلا به سرطان چه معنایی دارد. یکی از احتمالها این است که خود سرطان باعث افزایش سطح B12 شده باشد؛ پدیدهای که پژوهشگران از آن با عنوان «علیت معکوس» یاد میکنند.
از سوی دیگر، پژوهشی در سال ۲۰۲۴ روی ۳,۷۵۸ بیمار مبتلا به سرطان و ۲,۹۹۵ فرد بدون سرطان در ویتنام، ارتباطی U شکل میان میزان دریافت B12 و خطر ابتلا به سرطان پیدا کرد. به این معنا که خطر سرطان هم در افرادی که B12 بسیار کمی دریافت میکردند و هم در افرادی که دریافتشان زیاد بود، بیشتر دیده میشد؛ در حالی که میزان خطر در افرادی که مقدار متوسطی B12 دریافت میکردند، کمتر بود.
با این حال، مطالعه ۲۰۲۴ نیز تنها یک ارتباط را نشان میدهد و ثابت نمیکند که مقدار مصرف B12 باعث افزایش یا کاهش خطر سرطان شده است. پژوهشگران همچنین میزان مصرف ویتامین B12 را با پرسشنامهای غذایی بررسی کردند؛ روشی که ممکن است به دلیل خطا در یادآوری رژیم غذایی، دقت محدودی داشته باشد. حتی افراد گروه بیشترین میزان مصرف، روزانه به طور میانگین فقط ۲.۹۷ میکروگرم B12 دریافت میکردند که چندان از میزان توصیهشده روزانه، یعنی حدود ۲.۴ خرید بک لینک سون بک لینک تا ۲.۸ میکروگرم، فراتر نیست.
در مجموع، هنوز مشخص نیست که ویتامین B12 در ایجاد یا پیشرفت سرطان نقش دارد یا تغییر سطح آن در خون، بیشتر پیامد خود بیماری است. پژوهشهای فعلی تنها ارتباطی میان سطح غیرعادی B12 و برخی سرطانها نشان دادهاند و نمیتوانند ثابت کنند که این ویتامین باعث سرطان میشود. حتی بالا بودن B12 در خون نیز ممکن است در بعضی بیماران، به جای علت بیماری، نشانهای از وجود سرطان یا شدت بیشتر آن باشد.